ตามรอยความรุ่งเรือง สัมผัสวิถีเมืองสุโขทัย เรียนรู้หัวใจแหล่งมรดกโลก

วันที่ (1)

9.00 – 9.30 น. กราบสักการะบูชาศาลแม่ย่าเพื่อเป็นศิริมงคลในการมาเยือนเมืองสุโขทัย

9.30 – 10.00 น. นั่งชมบรรยากาศเมืองเก่าด้วยรถคอกหมูจากศาลแม่ย่ามาที่อุทยานประวัติศาสตร์สุโขทัย

10.00 - 11.00 น. ชมพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติรามคำแหงซึ่งเป็นพิพิธภัณฑ์ที่บ่งบอกความเป็นอาณาจักรสุโขทัยในอดีตที่มีความเจริญรุ่งเรื่อง

11.10 – 1 1.40 น. ชื่นชมความงามของวัดศรีชุมและร่วมทำกิจกรรมสานปลาตะเพียนซึ่งเป็นเอกลักษณ์ประจำท้องถิ่นบริเวณหน้าวัดศรีชุม

11.45 – 12.10 น. หอพระพุทธศิริมารวิชัย ชมความงดงามของสถาปัตยกรรมไทยสมัยสุโขทัยที่มีความสมบูรณ์ซึ่งได้มีการนำเอาสถาปัตยกรรมในอดีตมาสร้างสรรค์ให้เห็นภาพของอดีตในปัจจุบัน

12.15 – 13.20 น. รับประทานอาหารกลางวัน

13.30 – 14.30 น. ร่วมพิธีส่งกระบาลซึ่งถือเป็นพิธีโบราณอันศักสิทธิ์ของชาวสุดโขทัยที่ได้รับการสืบทอดมาเป็นเวลาช้านาน

14.30 – 15.40 น. เที่ยวชมถนนสังคโลกและชื่นชมกับปฏิมากรรมของคนในชุมชนมาที่ร่วมกันประดับกำแพงด้วยสังคโลกอย่างสวยงามโดยท่านสามารถ ถ่ายรูปเพื่อเป็นที่ระลึกได้ตามอัธยาศัย

15.50 – 17.00 น. นั่งรถรางชื่นชมความงามของอุทยานประวัติศาสตร์สุโขทัยโดยมัคคุเทศก์ท้องถิ่นที่มีความชี่ยวชาญ

วันที่(2)

5.40 – 6.00 น. เสริมศิริมงคลด้วยการทำบุญตักบาตรตอนเช้า ณ วัดตระพังทอง

6.10 – 8.30 น. รับประทานอาหารเช้า

9.00 - 10.00 น. บ้าน พระพิมพ์เมืองสุโขทัย ได้ทดลองทำพระพิมพ์โบราณแบบต่างๆได้ความรู้การทำพระผงพระดิน ในสมัยโบราณ รวมถึงการเผาแบบโบราณ

10.10 – 11.20 น. ชื่นชมความงดงามของ วัดเชตุพน และวัดใกล้เคียง

12.00 – 13.00 รับประทานอาหารกลางวัน

13.30 - 14.30 น. เที่ยวชมชุนชนร้องตาเพชร ซึ่งเป็นชุมชนที่มีอาชีพการแกะสลักงานฝีมือจากไม้ เช่น ปลา นกคุ้ม นกแก้ว

13.50 – 14.30 น. ชมความสวยงามของทุ่งทะเลหลวง ซึ่งเป็นโครงการแก้มลิงที่มีลักษณะเป็นรูปหัวใจแห่งเดียวในประเทศไทยโดยเป็นพื้นที่ที่รวบรวมดินจากทุกอำเภอในจังหวัดสุโขทัยมาไว้ ณ แผ่นดินรูปหัวใจแห่งนี้

14.50 - 15. 10 น. แวะซื้อของฝาก ณ อำเภอศรีสำโรง

ศาลพระแม่ย่า

พระแม่ย่าเป็นพระรูปสลักหินชนวนที่ศักดิ์สิทธิ์ ประจำเมืองสุโขทัย องค์พระแม่ย่า นักโบราณคดีบางท่านจัดเป็นเทวรูป ลักษณะพระรูป พระแม่ย่าเป็นสตรีวัยสาว มีเครื่องประดับอย่างสตรีโบราณสูงศักดิ์พระรูปนี้สลักจากหินชนวนแผ่นเดียวตลิดทั้งองค์ วัดจากพระบาทถึงยอดมงกุฎ สูง 49 นิ้ว วัดจากยอดมงกุฎรวมแท่นที่ประทับยืนด้วย สูง 52 นิ้ว ฝีมือแกะสลักโดยช่องท้องถิ่นประมาณพุทธศตวรรษที่ 20-21 เดิมองค์พระแม่ย่าประดิษฐานอยู่ที่ปากถ้ำบนเขาพระแม่ย่า เทือกเขาหลวงในท้องที่ตำบลนาเชิงคีรี อำเภอคีรีมาศ จังหวัดสุโขทัย

นักโบราณคดี ได้ค้นหว้าตามหลักศิลาจาลึกหลักที่ 1 ของพ่อขุนรามคำแหงมหาราช กว่างไว้ตอนหนึ่งว่า "เบื้องหัวนอน เมืองสุโขทัยนี้ มีกุฎี พิหาร ปู่ครู มีสรีดภงส์ มีป่าพร้าว ป่าลาง มีป่าม่วง มีป่าขาม มีน้ำโคก มีพระขพุงผี เทพดาในเขาอันนั้นเป็นใหญ่กว่าทุกผีในเมืองนี้ ขุนผู้ใดถือเมืองสุโขทัยนี้แล้วไหว้ดีพลีถูก เมืองนี้เที่ยง เมืองนี้ดี ผีไหว้บ่ดี พลีบ่ถูก ผีในเขาอั้นบ่รุ้มบ่แกรง เมืองนี้หาย"

นักประวัติศาสตร์และโบราณคดีได้สันนิษฐานลงความเห็นว่า พระขพุงผี หมายถึงเทวรูปและเป็นเพทที่ยิ่งใหญ่กว่าผีทั้งหลายในเมืองนี้ และน่าจะเป็นองค์พระแม่ย่า ที่สร้างอุทิศแด่ผู้ที่ล่วงลับไปแล้วคือพระนางเสือง พระราชมารดาของพ่อขุนรามคำแหงมหาราช แต่ยังไม่มีข้อยุติ

ชาวจังหวัดสุโขทัย โดยส่วนมากแล้วเชื่อว่า พระแม่ย่าคือ พระนางเสือง พระราชมารดาของพ่อขุนรามคำแหงมหาราช พระแม่ย่าของพระยาเลอไท ไพร่ฟ้าข้าแผ่นดินเรียกพระมหากษัตริย์ว่า พ่อเมือง จึงเรียกพระราชมารดาของพ่อเมืองว่า "แม่ย่า"

ประวัติพระแม่ย่าชัดเจนมีหลักฐานยืนยันได้ว่าค้นพบในปี พ.ศ. 2457 สมเด็จพระบรมวงศ์เธอกรมพระยาดำรงราชานิภาพ เสนาบดีกระทรวงมหาดไทยในสมัยนั้น เสด็จตรวจราชการหัวเมืองฝ่ายเหนือถึงจังหวัดสุโขทัย ได้พบพระรูปนี้ประดิษฐานอยู่ในเงื้อมเขาหน้าถ้ำพระแม่ย่า ประชาชนในถิ่นนั้นเรียกพระรูปนี้ว่า พระแม่ย่า อยู่หน้าถ้ำพระแม่ย่าบนเขาชื่อ เขาพระแม่ย่า เป็นที่ศรัทธาเคารพเลื่อมใสของทุกคนในหมู่บ้านจึงทรงพระวินิจฉัยว่าเทวรูปนี้น่าจะใช่ พระขพุงผี ผู้รักษาเมืองสุโขทัยตามที่ศิลาจารึกบอกไว้ และทรงว่าถ้าปล่อยทิ้งไว้ให้องค์เทวรูปนี้อยู่ในป่าอย่างนี้ต่อไปอาจสูญหายหรือถูกทำลาย ให้ชำรุดหักพังลงมาได้ จึงรับสั่งให้พระรามราชภักดี (ใหญ่ ศรลัมภ์) เจ้าเมืองสุโขทัยอัญเชิญมาเก็บไว้ที่ห้องประชุมศาลากลางจังหวัดสุโขทัยในปี พ.ศ. 2460 และถือว่า พระแม่ย่าเป็นของคู่บ้านคู่เมือง ประชาชนมีความเคารพเลื่อมใสศรัทธา เชื่อว่าปีใดเกิดฝนแล้ง ข้าวยากหมากแพงถ้าได้อัญเชิญ พระแม่ย่าออกมาแห่ในวันสงกรานต์ เพื่อร่วมกันสรงน้ำและขอพรพระแม่ย่า จะทำให้ตกต้องตามฤดูกาล ข้าวกล้านาดี จนกลายเป็นประเพณีแห่พระแม่ย่าในวันสงกรานต์ เพื่อให้ประชาชนได้สรงน้ำพระแม่ย่า ทุกปีตราบจนทุกวันนี้

รถคอกหมู

รถบรรทุกโครงไม้ตีที่นั่งสองแถวหน้าตาโบราณวิ่งรับส่งผู้โดยสารจากอำเภอหนึ่งไปอีกอำเภอหนึ่งเป็นเอกลักษณ์อย่างหนึ่งของสุโขทัย ชาวบ้านเรียกกันว่ารถคอกหมูปัจจุบันรถคอกหมูสีฟ้าวิ่งรับส่งเส้นสุโขทัย ส่วนคันสีเขียววิ่งไปพิษณุโลก ค่ารถคนละ 20 บาท แต่วันนี้เราจะเหมารถคอกหมูพาเที่ยวกงไกรลาศก็นั่งรถติดแอร์ปิดหน้าต่างจะไปได้บรรยากาศอะไรกัน ราว 40 ปีก่อน แม่สงวน เหลืองสุวรรณ ได้ริเริ่มทำทองม้วนเป็นเจ้าแรกในตำบลกงต่อมาในพ.ศ. 2523 นายอาษา เมฆสวรรค์ (รับตำแหน่งผู้ว่าราชการจังหวัดสุโขทัยในพ.ศ.2525)

รูปภาพที่เกี่ยวข้อง

พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติรามคำแหง

รูปภาพที่เกี่ยวข้อง

ตั้งอยู่ที่ตำบลเมืองเก่า อำเภอเมือง จังหวัดสุโขทัย กรมศิลปากรได้ดำเนินการจัดสร้างเมื่อปี พ.ศ. 2503 ลักษณะเป็นอาคารทรงไทยประยุกต์ 2 ชั้น มีพื้นที่ 812 ตารางเมตร ก่อสร้างแล้วเสร็จในปี พ.ศ. 2506 จากนั้นกรมศิลปากรได้มอบหมายให้หม่อมเจ้าสุภัทรดิศ ดิศกุล ภัณฑารักษ์เอก กองโบราณคดี และนายทิพา สังขะวัฒนะ นายช่างศิลป์โท กองสถาปัตยกรรม ดำเนินการจัดแสดงนิทรรศการถาวรให้เหมาะสม ถูกต้องตามหลักวิชาการ ด้านศิลปะโบราณคดีและตามหลักวิชาโบราณสถาน พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว และสมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ เสด็จพระราชดำเนินทรงเปิดพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ รามคำแหง จังหวัดสุโขทัย เมื่อวันที่ 25 มกราคม พ.ศ. 2507 ต่อมาในปี พ.ศ. 2526 รัฐบาลได้จัดสรรงบประมาณจำนวน 3 ล้านบาทเพื่อสร้างอาคารเป็นการร่วมฉลอง 700 ปี ของการประดิษฐ์ตัวอักษรไทย และตั้งชื่ออาคารหลังนี้ว่า อาคารอนุสรณ์ 700ปี ลายสือไท สมเด็จพระบรมโอรสาธิราช สยามมกุฏราชกุมาร ได้เสด็จทรงเปิดอาคารนี้เมื่อวันที่ 17 พฤศจิกายน พ.ศ. 2526 ปัจจุบันอาคารหลังนี้ใช้เป็นห้องประชุมและห้องจัดนิทรรศการชั่วคราว

การจัดแสดง

ศิลปโบราณวัตถุที่จัดแสดงในพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ รามคำแหง ส่วนใหญ่เป็นศิลปะสุโขทัย ซึ่งเก็บรวบรวมจากการขุดค้น ขุดแต่งและบูรณะโบราณสถานบริเวณเมืองเก่าสุโขทัย ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2496 เป็นต้นมา บางส่วนได้จากบริเวณเมืองใกล้เคียง เช่น เมืองศรีสัชนาลัย กำแพงเพชร เพชรบูรณ์ และพิจิตร อีกส่วนหนึ่งเป็นของพระราชประสิทธิคุณ อดีตเจ้าอาวาสวัดราชธานี เจ้าคณะจังหวัดสุโขทัยและประชาชนมอบให้ ศิลปโบราณวัตถุที่จัดแสดงได้แก่ ศิลาจารึกสมัยสุโขทัย เครื่องถ้วยสังคโลก พระพุทธรูปแบบต่างๆ พระพิมพ์ที่ได้จากการขุดแต่งโบราณสถาน เทวรูป และอาวุธโบราณ

ในปัจจุบัน พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ รามคำแหง มีอาคารจัดแสดงนิทรรศการถาวร 2 หลัง ประกอบด้วย

1.อาคารลายสือไท เป็นอาคารชั้นเดียว จัดแสดงเรื่องราวเกี่ยวกับเมืองสุโขทัยในด้านต่างๆ ตั้งแต่สมัยก่อนการสถาปนาอาณาจักรสุโขทัยเรื่อยมาจนถึงการพัฒนาเมืองสุโขทัยให้เป็นอุทยานประวัติศาสตร์ นอกจากนี้ ภายในอาคารยังมีห้องประชุมสำหรับการสัมมนา บรรยายพิเศษ ส่วนบริการนักท่องเที่ยว ที่จำหน่ายหนังสือและของที่ระลึก

2. อาคารพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ รามคำแหง เป็นอาคารทรงไทย 2 ชั้น จัดแสดงศิลปโบราณวัตถุที่ได้จากการสำรวจ ขุดค้น ขุดแต่งและบูรณะแหล่งโบราณคดีสุโขทัย ศรีสัชนาลัย และจังหวัดใกล้เคียง โดยแบ่งการจัดแสดงเป็นกลุ่มสำคัญๆ ดังนี้

1. ประติมากรรมปูนปั้นที่ได้จากวัดพระพายหลวงและวัดมหาธาตุ มีทั้งรูปบุคคล เทวดา และพระพุทธรูป ลักษณะโดยทั่วไปของพระพุทธรูปปูนปั้นจากวัดพระพายหลวง จะมีพระพักตร์ค่อนข้างกลม พระขนงโก่ง พระโอษฐ์เล็กบาง พระหนุเป็นปม ขมวดพระเกศาเป็นรูปก้นหอยเล็ก ชายผ้าสังฆาฏิจะพับทบกันหลายชั้น กำหนดอายุประมาณต้นพุทธศตวรรษที่ 19 ประติมากรรมจากวัดมหาธาตุ พระพักตร์จะเป็นรูปไข่ ขมวดพระเกศาเป็นรูปก้นหอย กำหนดอายุประมาณพุทธศตวรรษที่ 20 สำหรับรูปเทวดาหรือรูปบุคคลนั้น วัดพระพายหลวงจะมีพระพักตร์หรือใบหน้าค่อนข้างกลม แต่ของวัดมหาธาตุจะเป็นรูปไข่
2. กลุ่มประติมากรรมก่อนศิลปะสุโขทัย ได้จากศาลตาผาแดงวัดพระพายหลวง วัดศรีสวาย จัดเป็นศิลปะลพบุรีกำหนดอายุประมาณพุทธศตวรรษที่18

3. ศิลปะสุโขทัยพุทธศตวรรษที่ 19 - 20 ศิลปะสุโขทัยเริ่มตั้งแต่พ่อขุนศรีอินทราทิตย์ประกาศตั้งกรุงสุโขทัยเป็นอิสระ เมื่อราว พ.ศ. 1780 ศิลปะสุโขทัยจัดได้ว่าเป็นศิลปะไทยที่งดงามที่สุด มีลักษณะเป็นของตนเองมากที่สุด โดยเฉพาะพระพุทธรูปที่มีลักษณะที่เด่นชัด คือ พระรัศมีเป็นเปลวเพลิง ขมวดพระเกศาเป็นก้นหอย พระพักตร์รูปไข่ พระขนงโก่ง พระนาสิกงุ้ม (ตามแบบบุรุษ) พระโอษฐ์อมยิ้มเล็กน้อย พระอังสาใหญ่ บั้นพระองค์เล็ก ครองจีวรยาวลงมาจรดพระนาภี ปลายจีวรเป็นลายเขี้ยวตะขาบ ในสมัยสุโขทัยยังนิยมทำพระพุทธรูปสี่อิริยาบทคือ ยืน เดิม นั่ง และนอน

4. ศิลปะอู่ทอง ประติมากรรมรูปเคารพเนื่องในพุทธศาสนา มีทั้งปูนปั้นและสำริด ได้พบพระพุทธรูปในศิลปะอู่ทองตามวัดต่างๆ ในเมืองสุโขทัย สร้างขึ้นเมื่อประมาณราวพุทธศตวรรษที่ 20 อันเป็นช่วงเวลาที่ปรากฏหลักฐานเป็นลายลักษณ์อักษรถึงความเกี่ยวดองเป็นเครือญาติ ระหว่างราชวงศ์สุโขทัยบางส่วนกับราชวงศ์สุพรรณภูมิ ลักษณะโดยทั่วไปของพระพุทธรูปศิลปะอู่ทอง พระพักตร์เป็นรูปสี่เหลี่ยม มีเส้นไรพระศกหนา ขมวดพระเกศากลมเล็กคล้ายหนามขนุน
พระอุษณีย์เป็นรูปมะนาวตัด พระรัศมีเป็นรูปเปลวเพลิง

5. ศิลปะอยุธยา พระพุทธรูปที่จัดแสดงลักษณะโดยทั่วไปยังคงมีอิทธิพลของศิลปะสุโขทัย พระพักตร์รูปไข่ มีเส้นไรพระศกเล็ก ขมวดพระเกศาเป็นรูปก้นหอยเล็ก พระขนงโก่ง พระเนตรเหลือบต่ำ พระนาสิกโด่ง พระโอษฐ์เล็กบาง นอกจากนี้ ในระยะหลังนิยมสร้างทรงเครื่อง กำหนดอายุประมาณพุทธศตวรรษที่ 20 - 23

6. เครื่องถ้วยจีน ได้จากการขุดแต่งโบราณสถานในเมืองสุโขทัย พบทั้งสมัยราชวงศ์หยวน ราชวงศ์หมิง และชิง

7. เครื่องถ้วยสังคโลกจากแหล่งเตาทุเรียง เมืองสุโขทัย เตาป่ายาง และเตาเกาะน้อย เมืองศรีสัชนาลัย รูปแบบภาชนะเป็นแบบถ้วย กระปุก โถ แจกัน ชาม จาน คนโฑ กาน้ำ ตลับ รวมไปถึงตุ๊กตา และเครื่องประดับสถาปัตยกรรมที่มีลักษณะต่างๆ น้ำยาเคลือบมีทั้งประเภทเคลือบสีเขียวหรือเซลาดอน เคลือบสีน้ำตาล เคลือบขาวหม่นหรือขาวน้ำนม เคลือบใสเขียนลายใต้เคลือบ และประเภทเคลือบสองสีคือขาวและน้ำตาล เป็นต้น

8. พระพิมพ์ มีทั้งพระพิมพ์ดินเผาและเนื้อชิน ได้จากวัดพระพายหลวง วัดมหาธาตุ และวัดป่ามะม่วง เป็นต้น

9. ส่วนจัดแสดงกลางแจ้ง พิพิธภัณฑ์ฯ ได้นำโบราณวัตถุบางส่วนจัดแสดงกลางแจ้ง เช่น ใบเสมาหินชนวน ทับหลังหินทราย ฐานประติมากรรมหินทราย ระฆังหิน ลูกกรงที่ทำเป็นเครื่องเคลือบ สังคโลกจากวัดมังกร เตาเผาเครื่องถ้วยสังคโลก (จำลอง) และช้างปูนปั้นซึ่งจำลองมาจากวัดช้างล้อมเมืองสุโขทัย วัดช้างล้อมเมืองศรีสัชนาลัย และวัดช้างรอบเมืองกำแพงเพชร อีกส่วนหนึ่งได้จัดแสดงเครื่องมือเครื่องใช้ที่เป็นลักษณะศิลปะพื้นบ้านสุโขทัย

เวลาเปิดทำการ เปิดบริการทุกวัน ระหว่างเวลา 9.00 - 16.00 น.

ค่าธรรมเนียมเข้าชม บัตรรวม

ชาวไทย คนละ 10.- บาท ชาวไทย คนละ 30.- บาท

ชาวต่างประเทศ คนละ 30.- บาท ชาวต่างประเทศ คนละ 150.- บาท

วัดศรีชุม
รอยอดีตอันยิ่งใหญ่ของมรดกโลกสุโขทัยปรากฏผ่านโบราณสถานงานพุทธศิลป์ที่ยังคงอยู่มากหลาย โดยหนึ่งในวัดดังที่ถือเป็นอีกหนึ่งไฮไลท์สำคัญของเมืองมรดกโลกสุโขทัยก็คือ “วัดศรีชุม”
วัดศรีชุมตั้งอยู่ใน อ.เมือง จ.สุโขทัย มีพิกัดอยู่ทางทิศตะวันตกเฉียงเหนือของเขตกำแพงเมืองใกล้ๆกับประตูศาลหลวงทางทิศเหนือ ชื่อของวัดศรีชุมข้อมูลส่วนใหญ่ระบุว่ามาจากคำว่า “สะหลีชุม” คำว่า“สะหลี” เป็นคำโบราณหมายถึง“ต้นโพธิ์” ต่อมาภายหลัง คำว่าสะหลีได้เรียกขานเป็น “ศรี” ดังนั้นคำว่าศรีชุมจึงหมายถึง ดงของต้นโพธิ์ วัดศรีชุมเป็นวัดที่สันนิษฐานว่าสร้างในสมัยพ่อขุนรามคำแหง ก่อนจะถูกทิ้งร้างลงในสมัยอยุธยาตอนปลาย จากนั้นในสมัยจอมพล ป. พิบูลสงคราม ช่วง พ.ศ. 2496-2499 ได้ทำการบูรณะฟื้นฟูวัดแห่งนี้ขึ้นมาใหม่ เป็นการบูรณะครั้งสำคัญ โดยยึดรูปแบบ วิธีการ และวัสดุแบบโบราณ มีการซ่อมแซมพระประธานใหม่ตามแบบอย่างพระพุทธรูปสำริดศิลปะสุโขทัย ปัจจุบันวัดศรีชุมหลงเหลืออาคารสำคัญอยู่เพียงหนึ่งเดียวคือ อาคารพระมณฑปที่ภายในมีพื้นที่คับแคบมากพระมณฑปคับแคบแบบนี้เป็นอาคารที่เรียกว่า “ปฏิมาฆระ” สร้างตามคติความเชื่อสมัยสุโขทัยที่ไม่ได้ต้องการใช้เป็นที่ประกอบพิธีทางศาสนาเหมือนโบสถ์ในสมัยปัจจุบัน หากแต่สร้างขึ้นเพื่อเป็นการจำลอง “พระคันธกุฎี” หรือ กุฏิที่ประทับของพระพุทธเจ้าในสมัยพุทธกาล มีความสำคัญเปรียบได้กับองค์เจดีย์ประธานที่เป็นดังตัวแทนของพระพุทธองค์
มณฑปหลังนี้แม้จะคับแคบ แต่กำแพงมณฑปกลับมีความกว้างร่วม 3 เมตร เนื่องเพราะไม่ได้สร้างเป็นกำแพงทึบตัน หากแต่สร้างเป็นช่องกำแพงคล้ายอุโมงค์ เจาะทำเป็นบันไดทางเดินขึ้นถึงหลังคา(ปัจจุบันพังทลายไม่เหลือร่องรอยให้เห็น) ตามผนังทางเดินมีภาพจิตรกรรมฝาผนังที่แม้จะเลอะเลือนไปตามกาลเวลาแต่นี่ได้ชื่อว่าเป็นอีกหนึ่งงานจิตรกรรมฝาผนังที่เก่าแก่ที่สุดในเมืองไทย ซึ่งในสมัยเรียนมหาวิทยาลัยเมื่อเกือบ 20 ปีที่แล้ว ตอนมาทัศนศึกษาที่สุโขทัย ผมเคยเดินขึ้นไปชมจิตกรรมฝาผนังโบราณที่นี่ แต่มาในวันนี้เขาปิดไม่ให้คนขึ้นไปแล้ว
อย่างไรก็ดีในความคับแคบของพระมณฑปกลับโดดเด่นไปด้วย “พระอจนะ” พระประธานองค์โตที่เป็นไฮไลท์สำคัญของวัดศรีชุม และถือเป็นอีกหนึ่งสัญลักษณ์ของเมืองมรดกโลกสุโขทัย

พระอจนะ แปลว่าผู้ไม่หวั่นไหว เป็นพระพุทธรูปปางมารวิชัยขนาดใหญ่ หน้าตักกว้าง 11.30 เมตร และมีความสูงถึง 15 เมตร มีพุทธลักษณะงดงามมาก พระวรกายอวบอิ่ม พระพักตร์อมยิ้ม ดูอิ่มบุญเปี่ยมศรัทธา เหตุที่พระอจนะพูดได้นั้นมาการในสมัยอยุธยา เมื่อครั้งที่สมเด็จพระนเรศวรมหาราชเสด็จมาประชุมทัพ ณ ที่แห่งนี้ เพื่อจะยกไปปราบเมืองสวรรคโลก พระองค์ท่านต้องการสร้างขวัญและกำลังใจให้แก่เหล่าทหาร ดังนั้นจึงได้มีพิธีเสี่ยงทายกับพระพุทธรูป โดยได้เสี่ยงทายว่า การรบครั้งนี้หากจะได้รับชัยชนะกลับมาก็ขอให้พระอจนะกล่าวตอบ แต่หากไม่ชนะก็ไม่ต้องตอบสิ่งใด
เรื่องนี้จริงๆแล้วหาใช่ปาฏิหาริย์แต่อย่างใดไม่ หากแต่เป็นกุศโลบายของสมเด็จพระนเรศวรฯ เพราะก่อนทำพิธีเสี่ยงทาย สมเด็จพระนเรศวรฯได้ส่งคนขึ้นไปอยู่ด้านหลังเศียรพระอจนะเพื่อคอยส่งเสียงตอบกลับมา ฟังเหมือนกับองค์พระพุทธรูปพูดได้จริง เหตุที่พระองค์ท่านทำเช่นนี้ก็เพราะต้องการสร้างขวัญกำลังใจ ปลุกปลอบขวัญเหล่าทหารหาญให้ฮึกเหิมก่อนจะทำการออกรบ นับจากนั้นเป็นต้นมา พระอจนะวัดศรีชุมก็ได้รับการร่ำลือว่าเป็นพระพุทธรูปพูดได้
และนี่ก็คือภูมิปัญญาอันน่าทึ่งของบรรพบุรุษที่สืบต่อกันมาจนถึงปัจจุบัน ซึ่งทางการท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย(ททท.)ได้ยกให้นี่เป็นหนึ่งในแหล่งท่องเที่ยวอันซีนไทยแลนด์
นอกจากพระมณฑปกับพระอจนะแล้ว วัดศรีชุมยังหลงเหลือร่องรอยของเสาพระวิหารในอดีตที่ด้านหน้าให้ชมกัน ซึ่งใครอยากจะรู้ว่าวัดศรีชุมดั้งเดิมในสมัยสุโขทัยนั้นเป็นเช่นไร ทางกรมศิลป์เขาก็ได้ทำแบบร่างจำลองของวัดศรีชุมเป็นป้ายเล็กๆไว้ให้ชมกัน เพื่อต่อยอดในจินตนาการ ส่วนที่ใกล้ๆกับมณฑปก็จะมีต้นมะม่วงโบราณต้นยักษ์อายุนับร้อยปี รูปฟอร์มสวยงาม แผ่สยายกิ่งก้านสร้างความร่มรื่น นับต้นไม้เด่นประจำวัดที่มีคนนิยมมาถ่ายรูปคู่ด้วยไม่น้อยเลย

หอพระพุทธศิริมารวิชัย
พระพุทธสิริมารวิชัย เป็นพระพุทธรูปสำริดขนาดใหญ่ ศิลปะสุโขทัย ขนาดหน้าตักกว้าง 209 เซนติเมตร สูง 290 เซนติเมตร สันนิษฐานว่าเป็นพระพุทธรูปสำริดที่สร้างขึ้นระหว่างพุทธศวรรษที่ 19 - 20 เพื่อประดิษฐานในอุโบสถ หรือวิหารของวัดสำคัญวัดใดวัดหนึ่งในเมืองสุโขทัย ที่สร้างขึ้นระหว่างช่วงเวลาดังกล่าว ก่อนที่จะถูกเคลื่อนย้ายมาประดิษฐานที่วัดแห่งหนึ่งที่เรียกกันในปัจจุบันว่า "วัดใหม่" แต่ไม่ปรากฏหลักฐานว่าพระพุทธรูปสำริดองค์ใหญ่ มาประดิษฐานที่ "วัดใหม่" เมื่อใด แม้จากลักษณะทางสถาปัตยกรรมที่ทำให้สันนิษฐานได้ว่าวัดแห่งนี้สร้างขึ้นระหว่างพุทธศตวรรษที่ 21 - 22 แต่พระพุทธรูปสำริดองค์ใหญ่นี้อาจได้รับการอัญเชิญมาประดิษฐานที่วัดแห่งนี้หลังจากช่วงเวลานี้ก็เป็นได้พุทธศักราช 2406 เมื่อแรกสร้างวัดราชธานี ซึ่งมีพระครูไชยเสโนภิกขุ เป็นเจ้าอธิการวัด พระยารณชัยชาญยุทธ ซึ่งต่อมาได้รับแต่งตั้งเป็นเจ้าเมืองสุโขทัยกิตติมศักดิ์ในสมัยรัชกาลที่ 5 ได้สร้างอุโบสถและวิหารขึ้นในวัดแห่งนี้ ก่อนหน้าที่ท่านจะถึงแก่อนิจกรรมในพุทธศักราช 2442 ได้นำพระพุทธรูปสุโขทัยจากเมืองเก่าสุโขทัยมาไว้ในวัดราชธานีหลายองค์ ในจำนวนนี้มีพระพุทธรูปสำริดองค์ใหญ่จากวัดใหม่ ประดิษฐานในวิหารใหญ่หลังหนึ่ง เรียกว่า "วิหารหลวงพ่อสุโขทัย" พระพุทธรูปสำริดองค์ใหญ่จากวัดใหม่นี้ ประชาชนชาวสุโขทัยเรียกกันโดยทั่วไปว่า "หลวงพ่องาม" หรือ "หลวงพ่อสุโขทัย"

วันที่ 27 มีนาคม พุทธศักราช 2511 เกิดเหตุเพลงไหม้ครั้งใหญ่ในจังหวัดสุโขทัย มีบ้านเรือถูกเพลิงไหม้เผาผลาญกว่า 2,000 หลังคา ทำความเสียหายให้กับเสนาสนะต่างๆ รวมทั้งโบราณวัตถุและพระพุทธรูปต่างๆ ในวัด หลังจากกองเพลิงสงบลง จึงพบว่า พระพุทธรูปในวิหารหลวงพ่อสุโขทัยถูกเพลิงเผาผลาญเสียหายมาก พระพุทธรูปสำริด "หลวงพ่องาม" แตกออกเป็นชิ้นๆ บางส่วนไหม้ไปกับกองเพลิง เป็นต้นว่า พระเกตุมาลา พระอุระ (หน้าอก) ด้านขวา พระปฤษฎางค์ (หลัง) ด้านซ้าย บางส่วนของพระพาหา (แขน) ด้านซ้ายพระชงฆ์และพระหนุ (แข้งบนและเข่า) ทั้งสองด้าน พระโสณี (สะโพก) ตลอดมาถึงส่วนฐานด้านหลังบางส่วน ปลายพระกรรณ (ติ่งหู) ทั้งสองข้าง ปลายนิ้ว พระหัตถ์ (นิ้วมือ) ข้างขวา ซึ่งต่อมา พระราชประสิทธิคุณ ได้มอบชิ้นส่วนต่างๆ ของพระพุทธรูปหลวงพ่องาม ให้นำไปเก็บรักษาที่พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ รามคำแหง ในครั้งนั้นได้นำเฉพาะส่วนเศียรของพระพุทธรูป หลวงพ่องาม ซึ่งมีสภาพค่อนข้างสมบูรณ์มาจัดแสดงในห้องจัดแสดงชั้นบนของพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ รามคำแหง ส่วนองค์ของพระพุทธรูปที่แตกออกเป็นส่วนๆ เก็บรักษาไว้ในคลังพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ รามคำแหง

แนวคิดในการบูรณะซ่อมแซมพระพุทธรูปสำริด "หลวงพ่องาม" หรือ "หลวงพ่อสุโขทัย" ให้สมบูรณ์ดังเดิมเริ่มขึ้นเมื่อ พ.ศ. 2525 แต่ในขณะนั้นกรมศิลปากรยังไม่มีงบประมาณที่จะดำเนินการจนกระทั่งใน พ.ศ. 2535 กรมศิลปากรจึงได้รับการสนับสนุนงบประมาณโครงการบูรณะซ่อมแซมพระพุทธรูปสำริดสุโขทัยจากธนาคารไทยพาณิชย์ จำกัด (มหาชน) เพื่อน้อมเกล้าน้อมกระหม่อม ถวายสมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ เนื่องในโอกาสทรงเจริญพระชนมพรรษาครบ 5 รอบ ในวันที่ 12 สิงหาคม พุทธศักราช 2535

วันอาทิตย์ ที่ 12 มกราคม พุทธศักราช 2535 ธนาคารไทยพาณิชย์ จำกัด (มหาชน) และกรมศิลปากร จัดพิธีบวงสรวงก่อนดำเนินการบูรณะซ่อมแซมพระพุทธรูปสำริด "หลวงพ่อสุโขทัย" หลังจากนั้น นายบุญมา สวยงาม นายช่างปั้นหล่อพระพุทธรูป เจ้าของร้านบุญมาศิลป์ ซึ่งเป็นผู้รับจ้างให้ดำเนินการ "บูรณะซ่อมแซมพระพุทธรูปสำริดสมัยสุโขทัย" จึงได้เริ่มดำเนินการบูรณะซ่อมแซมตามขั้นตอนต่างๆ โดยเริ่มดำเนินการตั้งแต่ปลายเดือนมกราคมจนแล้วเสร็จในเดือนสิงหาคม 2535

เมื่องานเททองและงานเชื่อมส่วนต่างๆ ขององค์พระและเชื่อมส่วนองค์กับส่วนเศียรแล้วเสร็จสมบูรณ์ แต่ยังขาดส่วนที่เป็น พระเกตุมาลาขององค์พระพุทธรูปซึ่งถูกเพลิงไหม้จนเสียรูปทรง ไม่สามารถนำมาซ่อมแซมได้ กรมศิลปากรจึงได้กำหนดรูปแบบและขนาดสัดส่วนพระเกตุมาลาตามพุทธศิลป์สุโขทัยที่คล้ายแบบเดิม เพื่อให้นายบุญมา สวยงาม ปั้นหุ่นและพิมพ์ขึ้นมาใหม่ สำหรับเตรียมนำไปประกอบพิธีเททองหล่อพระเกตุมาลา แล้วจึงนำกลับมาสวมไว้บนพระเศียรของพระพุทธรูป

สมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถพระราชทานพระราชานุญาตให้อัญเชิญอักษรพระนามาภิไธย "ส.ก." ประดิษฐานไว้ที่ผ้าทิพย์ของพระพุทธรูปสำริด "หลวงพ่อสุโขทัย" และทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ พระราชทานนามของพระพุทธรูปว่า "พระพุทธสิริมารวิชัย" ซึ่งมีความหมายว่า พระพุทธเจ้าผู้ชนะมารด้วยสิริหลังจากนั้น พระบาทราชินีนาถ เสด็จพระราชดำเนินไปทรงเบิกพระเนตรพระพุทธสิริมารวิชัย ในวันที่ 12 ธันวาคม 2535
แนวคิดในการออกแบบสร้างหอพระพุทธสิริมารวิชัยนั้นกำหนดให้สร้างเป็นอาคารตามรูปแบบสถาปัตยกรรมสุโขทัย เพื่อให้สอดคล้องกับพระพุทธสิริมารวิชัย ซึ่งเป็นพุทธศิลป์แบบสุโขทัย และเนื่องจากมิได้สร้างขึ้นเป็นส่วนของวัดใดวัดหนึ่ง แต่เป็นที่ประดิษฐานเฉพาะ จึงใช้ชื่อว่า "หอพระพุทธสิริมารวิชัย"ส่วนฐาน มีลักษณะเช่นเดียวกับวิหารสุโขทัยคือ ยกฐานเตี้ย แต่ส่วนที่แตกต่างออกไปจากสมัยสุโขทัย คือ การทำส่วนฐานกว้างให้เป็นลานประทักษิณโดยรอบ เพื่อประโยชน์ใช้สอยที่จะเกิดขึ้นในอนาคต นอกจากนี้ ยังมีส่วนที่ได้แนวคิดของสถาปัตยกรรมสุโขทัย คือลักษณะลูกกรงสังคโลก รวมทั้งการตกแต่งส่วนบันได และส่วนเครื่องบนหลังคา ด้วยสังคโลก ทั้งนี้ได้มีการนำรูปแบบศิลปะแบบรัตนโกสินทร์มาปรับใช้ให้เหมาะสมบ้าง คือ ส่วนที่เป็นฐานบัว
นอกจากนี้ยังมีการปรับใช้วัสดุก่อสร้างสมัยใหม่ เพื่อให้เกิดความคงทน และความสง่างาม เป็นต้นว่า ไม่ทำฐานและเสา ซึ่งเป็นโครงสร้างหลักด้วยศิลาแลงตามแบบสุโขทัย แต่เปลี่ยนมาใช้คอนกรีตเสริมเหล็กทั้งหลัง เพื่อให้คงทนถาวร
ผนังและช่องแสงนั้นไม่เจาะช่องแสงตลอดแนวผนังแต่เว้น ส่วนผนังกลางไว้เพื่อเขียนภาพจิตรกรรมฝาผนังแต่เนื่องจากอาคารหลังนี้สร้างตามสัดส่วนแบบสุโขทัย อาคารจึงไม่สูงเหมือนวิหารสมัยอยุธยาหรือรัตนโกสินทร์ ทำให้มีพื้นที่เขียนภาพจิตรกรรมฝาผนังไม่มานัก
ผนังทั้งสี่ด้านตกแต่งด้วยภาพจิตรกรรมฝาผนัง โดยกำหนดให้ผนังด้านทิศตะวันตก ซึ่งเป็นด้านหน้าของหอพระเป็นภาพพุทธประวัติ ตอนมารวิชัย ผนังด้านทิศตะวันออกเป็นภาพไตรภูมิ ส่วนผนังด้านข้างสองด้านนั้น ด้านทิศใต้เป็นภาพเหตุการทางประวัติศาสตร์ในสมัยสุโขทัย ทั้งด้านศาสนา การเมือง การปกครอง เศรษฐกิจ และสังคม ส่วนด้านทิศเหนือ เป็นภาพเหตุการณ์ทางประวัติศาสตร์ ในสมัยรัตนโกสินทร์ ตั้งแต่กำเนิดกรุงเทพมหานคร และพระราชกรณียกิจของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว และสมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ ในการอนุรักษ์พระพุทธสิริมารวิชัย
ภายในหอพระพุทธสิริมารวิชัย ออกแบบให้มีความสว่าง และบรรยากาศที่สดใส จึงกำหนดให้สีเพดานเป็นสีแดง และเพิ่มลายทองดอกไม้ร่วง การประดับตกแต่งผนังด้วยประติมากรรมนูนต่ำซุ้มหน้าบัน เป็นการนำรูปแบบมาจากซุ้มโค้งประดับเจดีย์ทรงปราสาท วัดมหาธาตุ สุโขทัย ลักษณะเป็นกรอบหน้านาง ยอดซุ้มประดับด้วยรูปหน้ากาลปลายกรอบซุ้มประดับด้วยรูปหน้ากาลปลายกรอบซุ้มประดับรูปกินรี นอกจากนี้ยังมีการตกแต่งผนังด้านหลังหอพระพุทธสิริมารวิชัย ด้วยภาพประติมากรรมนูนสูงตอนพระพุทธเจ้าเสด็จจากดาวดึงส์ ซึ่งเป็นการถอดแบบมาจากภาพปูนปั้นประดับผนังมณฑปวัดตระพังทองหลาง
เนื่องจากหอพระพุทธสิริมารวิชัย ตั้งอยู่ข้างศูนย์บริการข้อมูลนักท่องเที่ยวของอุทยานประวัติศาสตร์ซึ่งเป็นตำแหน่งที่เหมาะสมที่สุด เพราะสะดวกต่อการดูแลรักษา และการให้บริการ ดังนั้น หอพระพุทธสิริมารวิชัย จึงต้องหันหน้าไปทางทิศตะวันตก ซึ่งเป็นถนน แทนที่จะเป็นทิศตะวันออกตามแบบวิหารสมัยสุโขทัย แต่กระนั้นก็ตาม ภูมิทัศน์โดยรอบหอพระพุทธสิริมารวิชัย ก็ยังคงงดงาม เพราะด้านหน้าคือ คูน้ำขนาดใหญ่ของวัดพระพายหลวง
หอพระพุทธสิริมารวิชัย จึงเป็นตัวอย่างของงานสถาปัตยกรรมแบบสุโขทัย สำหรับเป็นแนวทางให้ประชาชนประจักษ์ถึงภาพลักษณ์ของวิหารสมัยสุโขทัย ส่วนองค์พระพุทธสิริมารวิชัย แสดงให้เป็นถึงการอนุรักษ์ซ่อมแซมพระพุทธรูปสมัยสุโขทัยให้กลับคือสู่สภาพเดิมเพื่อคงความงามขององค์พระพุทธรูปและความศรัทธาของประชาชนที่มีต่แพระพุทธสิริมารวิชัย

พิธีส่งกระบาล

พิธีนี้ชาวบ้านมักเรียกว่า “พิธีเสียกระแบะกระบาล” เป็นพิธีที่ใช้กับผู้ที่เจ็บป่วยทุกวัย คำว่า “กระแบะกระบาล” เป็นภาษาชาวบ้าน ถ้าจะวิเคราะห์คำแล้ว จะได้ความหมายดังนี้คือ “กระแบะ” ได้แก่สิ่งของที่ทำขึ้นเป็นรูปสี่เหลี่ยม ตัวอย่างเช่น การทำแพไม้รวกไม้ไผ ่เขาจะมัดให้เป็นลูกบวบหลาย ๆ ลูก นำมาผูกตรึงติดกับคาน เรียกว่า ตอนแพหนึ่งตอนมีลักษณะเป็นรูปสี่เหลี่ยมลอยอยู่ในน้ำ คำว่า “ตอน” นี้ ชาวบ้านเรียกว่า “กระแบะ” กระแบะในพิธีนี้ทำด้วยกาบกล้วย เป็นกระบะรูปสี่เหลี่ยม มีขอบปากสูงประมาณ 2 – 3 นิ้ว ก้นกระบะใช้กาบกล้วยกรุตามแบนส่วนคำว่า “กระบาล” แปลว่า “ตรงกลาง” ตรงกลางในที่นี้คือทาง 3 แพร่ง ตามปกติทาง 3 แพร่งมักจะอยู่บริเวณกลางหมู่บ้านเมื่อรวมความหมายของคำว่า กระแบะกระบาล เข้าด้วยกันแล้วได้ความว่า “นำกระบะไปไว้ทางสามแพร่ง” คำว่า ทาง 3 แพร่ง คือชุมทางที่มาพบกัน 3 ทาง ในชนบททางเดินไม่ใช่ถนนอย่างเดี๋ยวนี้ เป็นทางแคบแค่รอยเท้าย่ำไปได้เท่านั้น ถ้าจะเปรียบกันแล้วเหมือนเส้นที่ลากขึ้นแบบคดโค้งไปมานั่นเอง บริเวณที่เส้นทาง 3 เส้นมาพบกันเรียกว่า ทางสามแพร่ง เมื่อเกิดเจ็บป่วยกันขึ้นคราใด ชาวบ้านเชื่อว่าผีเป็นต้นเหตุ ของการเจ็บไข้ได้ป่วย จึงหาวิธีรักษาหรือแก้กันที่ต้นเหตุ ฉะนั้นจึงใช้พิธีเสียกระบาล เพื่อผีตายโหง ที่ชอบมาทักทาย ความเจ็บป่วยจะได้หายไป พิธีเสียกระบาลเป็นลักษณะ การบำบัดรักษาโรคภัยไข้เจ็บ ที่ชาวบ้านสร้างขวัญและกำลังใจ ให้เกิดขึ้นเมื่อจิตใจสบายขึ้นโรคก็ลดลง

สิ่งของที่ใช้ในการทำพิธีก็มีตุ๊กตารูปคนปั้นด้วยดินเหนียว พริก หอม กระเทียม ข้าวสาร เกลือใส่กระทงเล็ก ๆ นำสิ่งของทั้งหมดใส่ในกระบะกาบกล้วย ผู้นำไปจะมีมีดไปเล่มหนึ่ง ธูป 1 ดอก เมื่อถึงทาง 3 แพร่ง จะวางกระบะจุดธูปปักไว้ในกระบะแล้วกล่าวคำว่า “ผีตายโหง ผีตายห่า ผีป่า ผีปอบที่มาทักทาย (ออกชื่อคนป่วย) ขณะนี้ได้นำสิ่งของมาให้แล้ว ขอให้คนป่วยหายขาดนะ อย่ามารบกวนอีกเป็นอันขาด” เสร็จแล้วเดินกลับบ้านโดยไม่หันหลัง เมื่อถึงบ้านแล้วจะใช้มีดโต้เคาะที่เสาหรือฝา 1 ที แล้วถามว่า “ไข้หายไหม” จะมีคนตอบว่า หายแล้ว” เป็นเสร็จพิธี บางหมู่บ้านแถบแควใหญ่ ใช้ข้าวปากหม้อ แกงปากหมอ ใส่กระทงแทนตุ๊กตา หอม กระเทียม ฯลฯ ใส่กระบะกาบกล้วยไปไว้ทาง 3 แพร่ง เหมือนกัน การเสียกระบาลนิยมทำกันในตอนเย็น เพราะชาวบ้านถือว่าเวลาเย็น ๆ เป็นเวลาที่ผีออกหากิน

ถนนสังคโลก

นับจากนี้ไป “ชุมชนเมืองเก่า” ชุมชนที่ดำเนินอยู่บนวิถีแห่งความเรียบง่ายแต่ละเอียดอ่อนด้วยฝีมือเชิงช่าง รวมทั้งบุคคลที่ถูกเรียกว่าช่างหรือไม่ถูกเรียกก็ตาม แต่เป็นบุคคลที่มีพรสวรรค์เชิงช่างติดตัวมาแต่กำเนิด ซึ่งเราอาจเรียกเขาเหล่านั้นว่า “ศิลปิน” จะมีโอกาสได้ต้อนรับนักท่องเที่ยวทั้งชาวไทยและชาวต่างชาติอย่างใกล้ชิดมากขึ้น บน “ถนนสังคโลก” ถนนแห่งศิลปวัฒนธรรมและเครื่องสังคโลก

อุทยานประวัติศาสตร์สุโขทัย

อุทยานประวัติศาสตร์สุโขทัย อยู่ตรงข้ามพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ รามคำแหง ห่างจากตัวจังหวัดสุโขทัยไปทางทิศตะวันตกประมาณ ๑๒ กิโลเมตร ถนนจรดวิถีถ่อง ทางหลวงหมายเลข 12 สายสุโขทัย-ตาก

ในอดีตเมืองสุโขทัยเคยเป็นราชธานีของไทยมีความเจริญรุ่งเรือง เป็นศูนย์กลางการปกครอง ศาสนา และเศรษฐกิจ ภายในอุทยานฯ มีสถานที่สำคัญที่เป็นพระราชวัง ศาสนสถาน โบราณสถาน โดยมีคูเมือง กำแพงเมือง และประตูเมืองโบราณล้อมรอบอยู่ในรูปสี่เหลี่ยมจตุรัส

                บริเวณพื้นที่อุทยานประวัติศาสตร์สุโขทัยครอบคลุมพื้นที่กว่า 70 ตารางกิโลเมตร และมีโบราณสถานสำคัญที่น่าชมมากมาย อัตราค่าเข้าชม นักท่องเที่ยว ชาวไทย 10 บาท ชาวต่างชาติ 40 บาท หรือสามารถซื้อตั๋วรวมได้ ชาวไทย 30 บาท ชาวต่างชาติ 150 บาท โดยบัตรนี้สามารถเข้าชมอุทยานฯ ต่าง ๆ ในจังหวัดสุโขทัยได้ ภายในระยะเวลา 30 วัน เปิดให้ เข้าชมทุกวันตั้งแต่เวลา 06.00-21.00 น. (ปิดจำหน่ายบัตรเวลา 18.00 น.) หมายเหตุ ตั้งแต่เวลาประมาณ 19.00-21.00 น. จะมีการส่องไฟชมโบราณสถาน
                 ในกรณีที่นำยานพาหนะเข้าเขตโบราณสถานจะต้องเสียค่าธรรมเนียมอีกด้วย และที่บริเวณลานจอดรถของอุทยานฯ ศูนย์บริการนักท่องเที่ยวมีบริการ รถราง นำชมรอบ ๆ บริเวณอุทยานฯ อัตราค่าบริการ นักท่องเที่ยว ชาวไทย 10 บาท   ชาวต่างชาติ 20 บาท นอกจากนั้นที่บริเวณด้านหน้าอุทยานฯ มีบริการ รถจักรยาน ให้เช่าในราคาคันละ 20 บาท
                กรณีเข้าชมเป็นหมู่เป็นคณะ และต้องการวิทยากรนำชม หรือนักท่องเที่ยวที่ต้องการสอบถามรายละเอียดเพิ่มเติม ติดต่อได้ที่ ศูนย์บริการข้อมูลนักท่องเที่ยวอุทยานประวัติศาสตร์สุโขทัย ตำบลเมืองเก่า อำเภอเมือง จังหวัดสุโขทัย 64210 โทร. 0-5569-7310
การเดินทาง จากตัวเมืองสุโขทัย นักท่องเที่ยวสามารถนั่งรถประจำทางสายเมืองเก่า (รถสองแถว) มีรถออกทุก 20 นาที จอดรอบบริเวณท่ารถใกล้ป้อมยามตำรวจมาลงที่หน้าอุทยานฯ มีรถออกทุก 20 นาที

วัดตระพังทอง
อยู่ริมถนนจรดวิถีถ่อง หากเดินทางมาจากจังหวัดสุโขทัยวัดตระพังทองหลางอยู่ริมซ้ายมือ ศิลปกรรมที่สำคัญคือ มณฑปรูปสี่เหลี่ยมจัตุรัสก่อด้วยอิฐ ผนังด้านนอกประดิษฐานพระพุทธรูปปูนปั้น ตอนพระพุทธเจ้าเสด็จลงจากดาวดึงส์ ตอนประทานเทศนาโปรดพระพุทธบิดากับกษัตริย์ศากยราช และตอนเสด็จโปรดนางพิมพา นับเป็นศิลปกรรมชิ้นเอกของสุโขทัย

พระพิมพ์เมืองสุโขทัย
พระพิมพ์ของเมืองสุโขทัย ทั้งที่ขุดพบจากเมืองเก่าสุโขทัยและเมืองศรีสัชนาลัยจำนวนไม่ต่ำกว่า 850 แบบรวบรวมไว้โดย บ้านพระพิมพ์ลักษมณศิลป์ ถือว่าเป็นมรดกทางวัฒนธรรมที่สำคัญของเมืองสุโขทัย นอกจากจะเป็นแหล่งสำหรับเรียนรู้รูปแบบและลักษณะทางศิลปะของพระพิมพ์แบบต่างๆแล้วพระพิมพ์จำนวนมากเหล่านี้ยังแสดงให้เห็นถึงศรัทธาและความเชื่อในทางพุทธศาสนาอย่างแรงกล้าของผู้คนในอาณาจักรสุโขทัยเมื่อครั้งอดีตนักท่องเที่ยวจะได้เรียนรู้รูปแบบของพุทธศิลป์สุโขทัยในแบบต่างๆยังจะได้เรียนรู้ประวัติ

ศาสตร์การพิมพ์พระ

การเตรียมดินและการเผาเพื่อให้ได้พระพิมพ์ดินเผาเนื้อแกร่งกิจกรรมพิมพ์พระไม่เพียงแต่การเข้าสู่กระบวนการเรียนรู้มรดกวัฒนธรรมของพื้นที่ที่ได้ท่องเที่ยวเท่านั้นแต่นักท่องเที่ยวจะได้มีส่วนร่วมในการ สืบต่อพระพุทธศาสนา ตามคติโบราณของไทยที่นิยมทำพระพิมพ์ดินเผาถวายเป็นพุทธบูชาอีกด้วย

วัดเชตุพน
อยู่ห่างจากเขตเมืองชั้นในประมาณ 2 กม. เป็นวัดที่มีขนาดใหญ่มีคูน้ำล้อมรอบ สวยงามด้วยเทือกเขาหลวงซึ่งเห็นเป็นฉากหลัง ลักษณะเด่นของโบราณสถานแห่งนี้ คือ พระพุทธรูปสี่อิริยาบทขนาดใหญ่ประดิษฐานอยู่ในมณฑปหินชนวน ซึ่งสามารถมองเห็นได้แต่ไกล ผนังด้านทิศเหนือของมณฑปเป็นพระพุทธรูปประทับนั่ง ด้านทิศใต้เป็นพระพุทธรูปประทับนอน ด้านทิศตะวันออกเป็นพระพุทธรูปลีลา ด้านทิศตะวันตกเป็นพระพุทธรูปประทับยืนปัจจุบันพระพุทธรูปประทับนั่งและพระพุทธรูปประทับนอนหักพังเสียหายหมดเหลือแต่พระพุทธรูป

ประทับยืน และพระพุทธรูปลีลา ซึ่งก็ไม่สมบูรณ์เต็มองค์ ส่วนอื่นของวัดประกอบด้วยกำแพงแก้วล้อมมณฑปโดยทำจากหินชนวนที่มีขนาดใหญ่และหนา โดยมีการสกัดและบากหินเพื่อทำเป็นกรอบและซี่กรงเลียนแบบเครื่องไม้ ด้านหลังมณฑปใหญ่มีมณฑปขนาดเล็กย่อมุมไม้ยี่สิบ มีหลังคาก่อซ้อนกันเป็นเสา แลใช้หินชนวนขนาดใหญ่ทำเป็นเพดาน ยังปรากฏร่องรอยของพระพุทธรูปปางมารวิชัย แต่ชำรุดมากแล้ว ที่ผนังด้านนอกมีร่องรอยภาพเขียนสีดำลายพรรณพฤกษาอยู่บนกรอบประตู ด้านหน้าเป็นพระวิหารเสากลมสองแถว
ไม่ปรากฏหลักฐานว่าวัดนี้สร้างในสมัยใด แต่มีกล่าวอ้างถึงในจารึกวัดสรศักดิ์ ซึ่งบันทึกเหตุการณ์กลางพุทธศตวรรษที่ 20 จากข้อความที่ระบุชื่อวัดเชตุพน ประกอบกับรูปแบบทางศิลปะกรรม แสดงให้เห็นว่า วัดเชตุพนคงเป็นวัดที่มีความสำคัญและเจริญร่งเรืองในช่วงสุโขทัยตอนปลาย หลักฐานอีกชิ้นหนึ่งคือ มีการพบจารึกวัดเชตุพน ที่วัดนี้กล่าวถึงเจ้าธรรมรังษีซึ่งบวชได้ 22 พรรษา เป็นผู้มีจิตศรัทธาสร้างพระพุทธรูปขึ้นในพ.ศ. 2057

ชุนชนร้องตาเพชร
ราชธานีแห่งแรกของประเทศไทยก็คือสุโขทัย จังหวัดที่มีประวัติศาสตร์มายาวนาน เต็มไปด้วยโบราณสถานที่สำคัญและสวยงามมากมาย โดยการอนุรักษ์ชุมชนเมืองเก่าสุโขทัยเริ่มขึ้นเมื่อประมาณปี พ.ศ. 2496 สมัยจอมพล. ป.พิบูลสงคราม นายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงวัฒนธรรม ได้มาตรวจราชการที่เมืองสุโขทัยและได้พบกับโบราณสถานที่สำคัญแต่อยู่ในสภาพปรักหักพัง จึงเป็นจุดเริ่มต้นในการฟื้นฟูและอนุรักษ์เมืองเก่าสุโขทัยให้กลายเป็นเมืองสำคัญทางประวัติศาสตร์

จากนั้นจึงได้แต่งตั้งคณะกรรมการฟื้นฟูบูรณะเมืองสุโขทัยขึ้นมาในปีนั้นเองต่อมามีการใช้คำว่าอุทยาประวัติศาสตร์สุโขทัยเป็นครั้งแรกในปี พ.ศ. 2520 จากนั้นพอถึงปี พ.ศ. 2534 ก็เริ่มมีผู้อพยพมาตั้งบ้านเรือน ประกอบอาชีพทำนา และเปลี่ยนแปลงเป็นอาชีพต่าง ๆ อย่างหลากหลาย ทั้งด้านการท่องเที่ยว โดยมีนักท่องเที่ยวทั้งชาวไทย และชาวต่างประเทศ ต่างเดินทางมาศึกษามรดกศิลปวัฒนธรรม

ทุ่งทะเลหลวง
ถ้าได้นั่งเครื่องบินแล่นผ่าน ทุ่งทะเลหลวง จังหวัดสุโขทัย แล้วมองลงมายังเบื้องล่าง เชื่อว่าภาพที่เห็นตรงหน้าจะสร้างความตกตะลึงได้อย่างแน่นอน เพราะแผ่นดินศักดิ์สิทธิ์รูปหัวใจหรือเกาะรูปหัวใจ ถูกเนรมิตขึ้นมาได้อย่างงดงาม ซึ่งเกิดจากแนวคิดโครงการแก้มลิงตามแนวพระราชดำริ เพื่อแก้ปัญหาน้ำท่วม-แล้ง เนื่องจากแม่น้ำยมในฤดูฝนมีน้ำมาก ในฤดูแล้งเกือบไม่มีน้ำ ให้พิจารณากั้นน้ำเป็นช่วงๆ เพื่อผันน้ำเข้าคลองธรรมชาติที่มีอยู่เดิมทั้งฝั่งซ้ายและฝั่งขวาของแม่น้ำยม และขุดลอกให้สามารถส่งน้ำไปกักเก็บไว้ตามหนองบึงตามธรรมชาติได้

คำว่า “แผ่นดินรูปหัวใจ” เกิดจากแนวคิดของ ฯพณฯ สมศักดิ์ เทพสุทิน ที่ต้องการให้แผ่นดินนี้เป็นศูนย์รวมแห่งความรักใคร่ปรองดองของชาวเมืองสุโขทัย และเชื่อมโยงความรักผูกพันกับบรรพบุรุษสมัยสุโขทัยถึงปัจจุบัน จึงเลือกสัญลักษณ์แห่งความรักคือ “รูปหัวใจ” ส่วนคำว่าแผ่นดินศักดิ์สิทธิ์ นั้น ดร.พรรณสิริ กุลนาถศิริ ได้ดำเนินการจัดทำบุญพิธี เก็บและกลั่นดินจากทุกครอบครัวในแต่ละหมู่บ้านจำนวน 843 หมู่บ้าน ทำให้เป็นดินบริสุทธิ์ ด้วยการตั้งปณิธานร่วมแรงร่วมใจร่วมศรัทธากับชาวสุโขทัยว่าเราจะร่วมสร้างแผ่นดินนี้ให้รุ่งเรือง เป็นมิ่งขวัญของชาวสุโขทัย นำดินไปวางรองรับพระพุทธรัตนสิริสุโขทัย ณ มณฑปเกาะกลางแผ่นดินรูปหัวใจทุ่งทะเลหลวง เมื่อ วันที่ 17 มกราคม 2553 ด้วยงานบุญยิ่งใหญ่ที่ได้รวมพลังธรรมพลังศรัทธาของพี่น้องชาวสุโขทัยทุกครอบครัว จึงเรียกแผ่นดินนี้ว่า “แผ่นดินศักดิ์สิทธิ์” และรูปหัวใจยังสะท้อนถึงความรักใคร่สามัคคีของคนสุโขทัย ที่ช่วยกันรักษาสถานที่สำคัญแห่งนี้ไว้ให้คนทั่วโลกได้จดจำ

กำลังเตรียมข้อมูล กรุณารอสักครู่